Kaže ovo za "Glas Srpske" politički analitičar i pravnik Milko Grmuša, komentarišući ponovno otvaranje pitanja raspodjele moći i načina donošenja odluka unutar Evropske unije, koja se u posljednje vrijeme suočava sa nizom egzistencijalnih, finansijskih i ekonomskih izazova.

Prema riječima Grmuše, poruke koje se u posljednje vrijeme sve češće mogu čuti iz samog vrha evropske politike, a koje dolaze od predsjednika Evropske narodne partije Manfreda Vebera, bivšeg italijanskog premijera i nekadašnjeg predsjednika Evropske centralne banke Marija Dragija, ali i njemačkog ministra finansija Larsa Klingbeila, gotovo su identične argumentaciji koja je dominirala u Jugoslaviji krajem 80-tih, kada je tadašnje komunističko rukovodstvo nastojalo da sprovede još snažniju centralizaciju vlasti.

- Poruke elita o potrebi jedinstvene, centralizovane i federalne Evrope više nisu skrivene, već se o tome govori potpuno otvoreno. Ono što je, međutim, najzanimljivije i najkontradiktornije jeste činjenica da su izjave i argumentacija gotovo identični onima iz nekadašnje Jugoslavije neposredno prije njenog raspada - ističe Grmuša.

Za balkanske države, a posebno za BiH, ovakav model bi, upozorava Grmuša, takođe mogao imati dalekosežne posljedice. Ukoliko bi jednog dana postale članice EU, zemlje regiona rizikuju da budu marginalizovane. Mali politički centri, kako navodi, izgubili bi stvarnu kontrolu nad vlastitim odlukama, resursima i razvojnim politikama, dok bi pravila igre definisale najveće i najuticajnije države članice.

Čitavu ovu raspravu inače ponovo je otvorio bivši italijanski premijer Mario Dragi, koji je nedavno izjavio da, ukoliko Evropa želi da opstane u novim i znatno složenijim geopolitičkim okolnostima, Evropska unija mora da pređe iz konfederalnog u federalni model funkcionisanja.

Prema njegovom mišljenju, Evropa više ne može da djeluje kao labav savez suverenih država u svijetu u kojem Kina kontroliše ključne tačke globalnih lanaca snabdijevanja, dok SAD sve češće koriste carine i političke pritiske kao instrumente spoljne politike.

Dragi kao ključni problem ističe činjenicu da se unutar Evropske unije odlučuje konsenzusom, uz pravo veta svake članice što ovu zajednicu, kako kaže, čini sporom, nefleksibilnom i politički nemoćnom.

Po njegovom mišljenju, prelazak na federaciju omogućio bi ovoj zajednici da postane jedinstvena geopolitička sila, sposobna da vodi zajedničku odbrambenu i spoljnu politiku i efikasnije nastupa u globalnim trgovinskim pregovorima.

Slične stavove iznosi i Manfred Veber koji smatra da je neophodno temeljno restrukturiranje EU. Inicijative ovog tipa već se nalaze na stolu u Berlinu i Parizu. Predlaže se model koji bi vodećim evropskim ekonomijama omogućio donošenje odluka bez konsenzusa svih 27 država članica.

Kritičari federalizacije, međutim, upozoravaju na brojne rizike ovakvog pristupa. Kao prvi navode gubitak suvereniteta, jer prava veta, koja Dragi i slično orijentisani političari vide kao kočnicu, za male države predstavljaju ključni mehanizam zaštite nacionalnih interesa.

Drugi rizik odnosi se na produbljivanje demokratskog deficita, budući da federalna struktura dodatno jača nadnacionalne institucije, dok nacionalni parlamenti gube stvarnu kontrolu nad procesima odlučivanja.

Treći argument odnosi se na bezbjednosni aspekt, jer bi odluke o zajedničkoj odbrani i vojnim angažmanima mogle uvući manje države u konflikte bez njihove jasne saglasnosti. Konačno, kao jedan od najvećih rizika navodi se moguća marginalizacija u okviru "Evrope sa više brzina", u kojoj bi zemlje van uskog jezgra federacije bile gurnute na periferiju, sa slabijim pristupom fondovima, investicijama i manjom političkom težinom u međunarodnim odnosima.

- Evropa i Balkan se danas nesumnjivo nalaze na raskrsnici. Male države, poput BiH, moraju veoma pažljivo i realno procijeniti svoje dugoročne interese, posebno ako se jednog dana nađu u poziciji da pristupe EU. Ukoliko prihvate ulogu perifernog člana, postaće nemoćne u sistemu u kojem ključne odluke diktiraju velike sile - poručio je Grmuša.

Dodaje i da se u Jugoslaviji tvrdilo da je više centralizacije jedini način da država preživi. Umjesto stabilizacije, takav pristup je produbio podjele i ubrzao raspad. Danas se u EU slično dešava.

FEUDI I KMETOVI

Koncept "Evropa u dvije brzine" podrazumijeva postojanje uskog kruga država koje čine političko, ekonomsko i bezbjednosno jezgro Evropske unije. U praksi, to znači da ključne odluke donose najrazvijenije i najuticajnije zemlje, dok ostale preuzimaju već usaglašene politike. U privilegovanom jezgru najčešće se pominju Njemačka i Francuska kao glavni nosioci integracija, uz Italiju, Holandiju, Belgiju i Španiju.

S druge strane, zemlje istočne i jugoistočne Evrope, kao i buduće članice sa Balkana, našle bi se u sporijoj brzini, sa manjim uticajem na donošenje odluka i ograničenijim pristupom strateškim fondovima i investicijama.