Sistem je na snagu stupio 10. aprila i već u prvim danima primjene donio usporavanja na pojedinim graničnim prijelazima.

Danas, nekoliko sedmica kasnije, putnici širom Evrope suočavaju se s ozbiljnim kašnjenjima na graničnim kontrolama zbog novog sistema, koji je trebao ubrzati i digitalizovati procedure, ali iskustva putnika pokazuju suprotno.

Putnici prijavljuju višesatna čekanja, tehničke poteškoće prilikom skeniranja i nedostatak osoblja. Neki su zbog gužvi propustili letove i pretrpjeli značajne finansijske gubitke.

Na bh. graničnim prelazima sa Evropskom unijom ista slika – duge kolone i višesatna čekanja u automobilima.

Riječ je o automatizovanom sistemu koji zamjenjuje pečatiranje pasoša i uvodi elektronsku evidenciju ulazaka i izlazaka, uz prikupljanje biometrijskih podataka poput otisaka prstiju i fotografije lica.

EES se primjenjuje na svim vanjskim granicama Šengenskog prostora i odnosi se na državljane trećih zemalja – Zapadni Balkan, Ujedinjeno Kraljevstvo, Sjedinjene Američke Države, Kanada, Australija, Novi Zeland, Ukrajina, Gruzija, Moldavija – koji putuju na kraći boravak, što znači da nova pravila važe za sve koji nisu državljani Evropske unije, piše N1.

Već prvi dani primjene pokazali su konkretne posljedice na terenu. Hrvatski MUP je potvrdio da je sistem u punoj primjeni na prelazima prema Bosni i Hercegovini, dok su putnici prijavljivali i višesatna čekanja na granicama.

Upravo taj prvi talas, koji je koincidirao s prazničnim vikendom sredinom aprila, bio je svojevrsni test novog sistema. Sada, tokom novog prazničnog vikenda, gužve se ponovo bilježe, što ukazuje da se ne radi o izolovanom slučaju, već o obrascu koji prati pojačan saobraćaj.

Dodatni problem predstavlja činjenica da novi sistem uvodi više koraka u kontroli putnika. Kako pokazuju analize i iskustva s terena, posebno se produžava procedura prilikom prvog prelaska granice, kada se vrši inicijalno uzimanje biometrijskih podataka, što direktno usporava protok vozila i stvara kolone.

Važno je naglasiti da se ove promjene ne odnose samo na građane Bosne i Hercegovine ili zemalja Zapadnog Balkana, već na sve putnike koji nisu državljani Evropske unije, uključujući i one iz Velike Britanije, SAD i drugih država.

Iako Evropska unija uvođenjem EES nastoji unaprijediti bezbjednost i preciznije kontrolisati boravak stranih državljana, prvi dani njegove primjene pokazuju da će prelazni period za mnoge putnike značiti – duža čekanja na granicama, posebno u vrijeme praznika i turističke sezone.

“Noćna mora”

O dugim čekanjima pri ulasku u EU pišu i strani mediji.

Britanac Dejv Džils iz Nortamptonšajera propustio je let iz Kopenhagena i morao platiti nove karte, smještaj i dodatne troškove vrijednosti više od 2.000 funti, piše britanski Gardijan u tekstu o “noćnoj mori” koju prolaze britanski turisti, slično iskustvima građana Bosne i Hercegovine.

Trudnica iz Londona čekala je četiri sata u Pisi u, kako je kazala, zagušljivom hodniku bez ikakve pomoći ili mjesta za sjedenje, dok su roditelji s malom djecom u Malagi čekali i do tri i po sata.

Problemi se ponavljaju na različitim aerodromima, pa su tako u Krakovu službenici koristili vlastite mobilne telefone jer kamere na kućicama za kontrolu nisu radile, dok su u Madeiri i na Eurostaru kiosci bili zatvoreni ili prekriveni folijom.

Putnici navode da nema jasnih uputstava, da se registracija mora ponavljati na svakoj etapi putovanja i da se ne zna šta očekivati pri dolasku na aerodrome. Posebno su pogođeni stariji putnici, koji su često prisiljeni stajati satima bez pristupa toaletima ili sjedećim mjestima.

– Izgleda da su aviokompanije odbacile svaku odgovornost – rekao je jedan putnik, dodajući da aviokompanije prebacuju odgovornost na aerodrome.

Novi sistem trebao je povećati bezbjednost i efikasnost, ali putnici upozoravaju da bi kašnjenja mogla obeshrabriti putovanja unutar Evrope.